Get Adobe Flash player
Προτάσεις

Newsletter

Γραφτείτε στο Newsletter μας και μείνετε ενημερωμένοι!

Κατιρλί

Το Κατιρλί ή Esenkioi σήμερα

 
    Στη Ν.Α. πλευρά της Πρoπovτίδας, ακριβώς απέναντι από τα Πριγκηπόννησα, βρίσκονται κάποιες παραλιακές κωμοπόλεις, σημαντικές, όχι μόνο για τη φυσική ομορφιά τους, αλλά και για τα επιτεύγματα και την προκοπή των κατοίκων τους. Τα χωριά αυτά είναι το Κουρί, η Αγία Κυριακή, το Τσινάρι και το Κατιρλί. Ανήκουν στην επαρχία της Νικομήδειας και από το 1912 συγκροτούν μαζί με άλλα τέσσερα, μη παραθαλάσσια χωριά, τον καζά της Γιάλοβας. Το Κατιρλί θεωρείται το σπουδαιότερο και πιο αξιόλογο από τα τέσσερα αυτά χωριά και γιατί είναι το πολυπληθέστερο όλων, αλλά και γιατί ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα σε πλούτο και ομορφιά.
 
    Το χωριό είναι κτισμένο στην ασιατική πλευρά της Προποντίδας, σε τοποθεσία προνομιακή και απέχει δεκαοκτώ μίλια από την Κωνσταντινούπολη. Αυτή η γειτνίαση με την Πόλη, καθώς και η εύκολη πρόσβαση μέσω θαλάσσης, συντέλεσε στην ανάπτυξη του εμπορίου, αλλά και στην πολιτιστική και πνευματική ανάπτυξη του χωριού. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι περισσότεροι κάτοικοι, εκτός από το σπίτι τους στο Κατιρλί, είχαν και ένα δεύτερο στην Πόλη, κυρίως στο Αρναούκιοϊ που το χρησιμοποιούσαν, όταν το απαιτούσαν οι εμπορικές τους δραστηριότητες και οι ιστορικές συγκυρίες.  
 
    Τα όρια του χωριού προς το Βορρά είναι ένας λόφος, από τον οποίο μπορεί κανείς να θαυμάσει τη θέα των Πριγκιποννήσων. Προς το Νοτιά απλώνεται η οροσειρά του Αργανθωνίου, του κατάφυτου από πυκνά δάση ση οξιάς και καστανιάς. Στα Ανατολικά εκτείνονται πάλι λόφοι με αμπέλια, ελιές και τζιτζιφιές. Τέλος, στα Δυτικά απλώνεται η θάλασσα της Προποντίδας.  
 
    Λίγο έξω από το χωριό, στο δρόμο που οδηγούσε προς το γειτονικό Αρβανιτοχώρι, υπήρχε μια χαρακτηριστική τοποθεσία που οι κάτοικοι του χωριού την ονόμαζαν "Κάναρη". Την ίδια, μάλιστα, ονομασία χρησιμοποιούν και οι σημερινοί κάτοικοι. Πυκνό δάσος από καστανιές καλύπτει την περιοχή, ενώ αρκετοί κάτοικοι είχαν εκεί περιβόλια με τζιτζιφιές. Ένας χειμαρροπόταμος ξεκινά από την κορυφή του Αργανθωνίου και καταλήγει στην εκεί παραλία. Εκατό περίπου μέτρα από την παραλία προεξέχει από την επιφάνεια της θάλασσας ένας βράχος που οι παλιοί τον έλεγαν "η πέτρα του Κάναρη". Ο βράχος αυτός ήταν ένα χαρακτηριστικό σημείο για εκείνον που έφτανε στο χωριό από τη θάλασσα.  
 
    Είναι άγνωστο πότε ιδρύθηκε το Κατιρλί και πώς πήρε το όνομα αυτό. Πιθανώς κατά την αρχαιότητα το μέρος λεγόταν Βιθυνία ή Βιθύνιον, λόγω των συχνών κατολισθήσεων που συνέβαιναν εκεί. Το όνομα Κατιρλί (Κατίρ = μουλάρι) δόθηκε, ίσως, λόγω του ορεινού εδάφους του, εξαιτίας του οποίου χρειαζόταν μουλάρι για οποιαδήποτε μετακίνηση από ξηράς. Έτσι εξηγείται και η ύπαρξη επωνύμων, όπως Κατιρτζής, Κατιρτζιδάκης, Κατιρτζίδης, Κατιρτζόγλου.  
 
    Το Κατιρλί είχε περίπου 500 σπίτια και 4.000 κατοίκους. Ήταν ένα αμιγώς ελληνικό χωριό, όπως άλλωστε και όλα σχεδόν τα παραθαλάσσια χωριά της Προποντίδας. Υπήρχαν βέβαια και λίγοι Τούρκοι στο χωριό που ήταν υπάλληλοι του τουρκικού κράτους και ζούσαν εκεί με τις οικογένειές τους. 
 
    Όλα τα σπίτια του χωριού, καθώς ήταν κτισμένα αμφιθεατρικά σε μήκος δύο χιλιομέτρων, πάνω σχεδόν στην παραλία, είχαν το προνόμιο της θαλασσινής αύρας και του ήχου των κυμάτων. Το χειμώνα δε, η θάλασσα έφτανε μέχρι τις αυλές και τα παραθύρια των πρώτων σπιτιών. Μπροστά στην παραλία ήταν τα σπίτια των ναυτικών, τα μαγαζιά και τα καφενεία του χωριού, ενώ πιο πίσω στους πρόποδες του βουνού απλώνονταν τα σπίτια των υλοτόμων. Στην παραλία υπήρχαν επίσης και μικροί ταρσανάδες.  
 
    Το όρος Αργανθώνιο, που δεσπόζει στην περιοχή, έχει πολλές κορυφές. Πάνω σ' αυτές, υπάρχουν ακόμα τα απομεινάρια βυζαντινών πύργων και μοναστηριών. Τις κατάφυτες από καστανιές πλαγιές του εκμεταλλεύονταν οι κάτοικοι του Κατιρλί και ιδιαίτερα οι υλοτόμοι οι καρβουνάδες και οι χιονάδες. Εκτός από τις καστανιές, που έφταναν μέχρι τη θάλασσα, στο βουνό πάνω από το χωριό, υπήρχαν και πολλές ελιές. Αυτό είναι ένα πραγματικά σπάνιο φαινόμενο, το να φύονται δηλαδή στο ίδιο υψόμετρο καστανιές και ελιές μαζί.  
 
    Ο τόπος έχει ήπιο κλίμα, εύκρατο και υγιεινό, καθώς λείπουν τα έλη και οι βάλτοι. Το καλοκαίρι φυσούν βόρειοι αναζωογονητικοί άνεμοι, ενώ το φθινόπωρο πνέουν νότιοι άνεμοι με πολλές βροχές. Οι άνεμοι αυτοί δικαιολογούν και το σημερινό τουρκικό όνομα του χωριού Eσένκιoϊ. Τ ο χωριό το διέσχιζε ένας χείμαρρος που όταν φούσκωνε από τις βροχές προξενούσε ζημιές. Κάποτε μάλιστα αναφέρεται ότι παρέσυρε και δέκα σπίτια του χωριού. Ο χείμαρρος αυτός περνούσε μέσα απ' την αυλή της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής. Στο χωριό υπήρχαν πολλά ρυάκια, καθώς επίσης και επτά κρήνες που προμήθευαν αδιάκοπα τους κατοίκους με κρύο πεντακάθαρο νερό.  
 
    Το Κατιρλί υπαγόταν εκκλησιαστικά στη μητρόπολη Νικομήδειας και μάλιστα αναφέρεται πως το 1800 υπήρξε για ένα διάστημα η έδρα του μητροπολίτη. Υπήρχαν δύο εκκλησίες στο χωριό, ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, με μεγαλοπρεπή τρούλο που ξεχώριζε από μακριά και βρισκόταν στη συνοικία των ναυτικών και η Αγία Παρασκευή στη συνοικία των ξυλάδων. Οι τελευταίοι παπάδες που λειτούργησαν στις δύο εκκλησίες, πριν από τον ξεριζωμό, ήταν ο παπα Μιχάλης Καρακάσης ή Καραγιώργης στην Αγία Παρασκευή και ο παπα Σωτήρης Πάγκαλος στον Άγιο Ιωάννη.  
 
    Προστάτης του χωριού ήταν ο Άγιος Αυξέντιος. Μάλιστα, γύρω στα 1755 έζησε στο χωριό και ένας μοναχός ονόματι Αυξέντιος. Την εποχή εκείνη, το Κατιρλί γνώρισε μεγάλη δόξα από τον κόσμο που συνέρεε να προσκυνήσει τον 'Αγιο. Το μετόχι του βρισκόταν σ' έναν ημιυπόγειο χώρο στο δημοτικό σχολείο, όπου βρισκόταν και ο τάφος του. Μέσα στο μετόχι υπήρχε η αργυρή εικόνα του Αγίου, την οποία οι κάτοικοι μετέφεραν μαζί με την εικόνα του Αγίου Ιωάννη στην καινούρια τους πατρίδα.  
 
    Έξω από το χωριό υπήρχαν πολλά αγιάσματα, στα οποία οι πιστοί συνήθιζαν να πηγαίνουν και να προσκυνούν. Τέτοια αγιάσματα ήταν του Αγίου Αθανασίου, της Αγίας Ελένης, του Αγίου Ιωάννου, του Αι Γιώργη του Μακρύ. Από τις προφορικές μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι μεγάλο πανηγύρι, με χορούς και τραγούδια, γινόταν στον Αι Γιώργη το Μακρύ που βρισκόταν σε απόσταση μιας περίπου ώρας από το χωριό.